فروع دین از کجا در آمده است؟

اصول دین و فروع دین دو اصطلاح معروفی است که دربرگیرنده عقاید بنیادی دین اسلام است. اما سوالی اینجا! این مجموعه از کجا استخراج شده است؟ آیا در قرآن یا روایات به صراحت آمده که فروع دین ده تا است؟ این نوشتار کوتاه به مأخذ شناسی این اصطلاحات خواهد پرداخت. با ما همراه باشید.

"فروع دین" در مقابل اصول دین، مجموعه اموری است که کم یا زیاد بودن آنها لطمهای به دین اسلام نمیزند.اگر چه عمل نکردن به آنها ـ بدون انکار قلبی ـ باعث فسق میشود. در مقابل، اصول دین، مجموعه باورهایی است که اساس دین اسلام را تشکیل میدهد و مسلمانی بدون آنها میسر نیست و انکار هر یک از آنها موجب کفر میشود.

با این که این دو اصطلاح شهرت بسیاری دارند و در تاریخ اندیشههای دینی در اسلام، نقش برجستهای ایفا کردهاند، اَمّا در قرآن و نیز در احادیث شیعه و اهل سنت چیزی به عنوان تقسیم بندی معارف دینی به صورت اصول و فروع فعلی وجود ندارد. این امر نشان میدهد که این دو اصطلاح «کلامی» بوده و آن دو را برخی از متکلمان وضع کردهاند. و کلام همان دانش مستدل عقاید و دین شناسی است که دانشمندان آن را متکلم می‌نامند.

ناگفته نماند در احادیث اشارهی جسته و گریختهای، داّل بر این که اسلام دارای مبانی و فروع است دیده میشود، امّا این اشارهها با آنچه که الان معروف است متفاوت است.

برای نمونه، در حدیثی از حضرت امام صادقسوال شد «مبانی» چه چیزهایی است؟ چه اموری است که همه باید به آنها معرفت داشته باشند و هیچ کس نباید در آنها قصور بورزد و هر کس از شناخت آنها کوتاهی کند دینش فاسد میشود و خدا عملش را نمی‌پذیرد و بر عکس اگر کسی آنها را بشناسد و به آنها عمل کند، دینش به صلاح میآید و عملش پذیرفته میشود؟

امام پاسخ دادند: شهادت به توحید و نبوت پیامبر، اقرار به آنچه از جانب خدا آمده، زکات و ولایت.¹

 حاصل آن که اگر چه اصول و فروع دین به صورت فعلی در آیات و روایات نیست، امّا علمای کلام و برخی از فقها، با جستجو در نصوص آیات و روایات، اصول و فروع دین را به صورت فعلی برای آموزش مردم عرضه کردهاند.²

پس اصول و فروع دین جمع بندی ستونها و پایه‌های دین از منابع آن یعنی قرآن و حدیث است.

تدوین: حسین عسگری

گروه دین و اندیشه تبیان

1. الکافی، کلینی (ره)، ج 2، ص 21، دارالکتب الاسلامیه.

2. ر.ک: دایره المعارف بزرگ اسلامی، مدخل "اصول دین

برداشت از: سایت تبیان

چرا شيعيان ، همانند اهل تسنن نمازهايشان را در پنج وقت نمی‌خوانند؟

خواندن نماز هم در پنج وقت جايز است و هم در سه وقت ؛ البته اگر مشكلي براي تحصيل و شغل شخص نداشته باشد ، بهتر است كه در پنج وقت خوانده شود . شيعيان بر اين مطلب اتفاق نظر دارند و براي اثبات اين مطلب دلايل محكم و قاطعي هم از كتاب‌هاي شيعه و هم از صحيح‌ترين كتب اهل سنت دارند . از آن‌جايي كه طرف ما در اين مسأله اهل تسنن هستند ، ما فقط به دلايلي از كتاب‌هاي آن‌ها مي‌پردازيم .

بخاري و مسلم هر دو در صحيح‌ترين كتاب‌هاي اهل سنت بعد از قرآن و نيز احمد حنبل رئيس حنابله و احمد الطيالسي در مسندشان نقل كرده‌اند :

عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى بِالْمَدِينَةِ سَبْعًا وَثَمَانِيًا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ .

ابن عباس مي‌گويد : رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم  در مدينه نماز ظهر و عصر و نيز مغرب و عشاء را ، هشت ركعتي و هفت ركعتي خواند .

يعني نماز ظهر و عصر را كه در مجموع هشت ركعت مي‌شوند و نيز نماز مغرب و عشاء را كه در مجموع هفت ركعت مي‌شوند ، يك جا خواند ؛ همان طوري كه امروزه شيعيان مي‌خوانند .

صحيح البخاري ، ج 1 ، ص  182  ،  باب مواقيت الصلاة  و ج 1 ، ص 186 و  صحيح مسلم ، ج 1  ، ص 491 ، باب صلاة المسافرين  ، و  مسند أحمد بن حنبل ، ج3  ، ص 280 ، ح 1918 و ج 3  ، ص 283 ، ح 1929 و ج 4 ، ص 154 ح 2465 و  ص 201 ح 2582 و  مسند أبي داود الطيالسي ، ص 341 ، 342 ، ح 2164 ، 2629 .

همچنين مسلم در صحيح خود ، مالك بن أنس ، رئيس مالكي‌ها در المؤطأ ، ابو داود ، نسائي و بيهقي در سننشان ، احمد بن حنبل و ابوعوانه در مسندشان اين روايت را نقل كرده‌اند :

عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ جَمِيعًا فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلَا سَفَرٍ .

ابن عباس مي گويد : رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم ، نماز ظهر و عصر را باهم و نيز نماز مغرب و عشاء را باهم خواندند ؛ در حالي نه ترسي وجود داشت و نه در سفر بودند .

 صحيح مسلم ، ج1 ، ص 489 ، باب صلاة المسافرين و الموطأ ، ص 73 ، ح 327 و سنن أبي داود ، ج 2  ، ص 6  ، ح 1210 ، 1214  و  سنن النسائي ، ج 1 ، ص 315 ح 600  و  مسند أحمد بن حنبل ، ج 3  ، ص 292 ، ح 1953 و ج 4  ، ص 191 ، ح 2557 و صحيح ابن خزيمة ،  ج 2 ،‌ص 85 ، ح 971 و مسند أبي عوانة ، ج 2 ،‌ ص 353  و السنن الكبرى ، ج3  ، ص 166 ، 167 .

و جالب اين است كه الباني وهابي كه بن باز مفتي اعظم عربستان از او با عنوان «بخاري دوران» ياد مي كرد ، در كتاب‌هاي صحيح سنن أبي داود ، ج 1 ، ص 224 ، ح 1068 و صحيح سنن النسائي ، ج 1 ، ص 130 ح 585 اين روايت را تصحيح كرده است .

اما متأسفانه اهل سنت با اين كه اين همه روايت صحيح السند در اين باره در صحيح‌ترين كتاب‌هاي آن‌ها وجود دارد ، لجاجت به خرج مي‌دهند و اجازه با هم خواندن نماز را نمي‌دهند . و همين مسأله باعث شده است كه بسياري از جوانان اهل تسنن از نماز و عبادت دلسرد شوند ؛ چون نه مي‌توانند به تحصيل شان برسند و نه به كسب و كار . اما اگر نماز خواندن در سه وقت باشد ، هيچ مشكلي براي مردم پيش نخواهد آمد و هر كسي كه مسلمان است به راحتي مي‌تواند فرايض خود را انجام دهد . ظهر كه براي استراحت به منزل مي‌رود ، نماز ظهر و عصر را با هم مي‌خواند و براي كار و درس او هيچ مزاحمتي ندارد . همين در مغرب و عشاء .

و جالب‌تر اين كه روايات فراواني در صحيح‌ترين كتاب‌هاي اهل سنت آمده است كه همين نظر ما را تأييد مي‌كند . مسلم بن حجاج در صحيح خود ، ترمذي ، أبي داود ، نسائي و بيهقي در سننشان و نيز احمد حنبل و أبي عوانه در مسندشان نقل مي‌نويسند :

عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِالْمَدِينَةِ فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلَا مَطَرٍ فِي حَدِيثِ وَكِيعٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ لِمَ فَعَلَ ذَلِكَ قَالَ كَيْ لَا يُحْرِجَ أُمَّتَهُ .

ابن عباس مي گويد : رسول خدا صلي الله عليه وآله وسلم  در مدينه ميان ظهر و عصر و مغرب و عشاء جمع كرد ؛ در حالي كه نه ترسي بود و نه باراني وجود داشت . وكيع ( رواي روايت ) مي‌گويد از ابن عباس سؤال كردم ، پيامبر چرا اين كار را مي‌كرد ؟ گفت : به اين دليل كه امتش به سختي نيفتند .

 صحيح مسلم ، 1 ، ص 490  ، باب صلاة المسافرين و سنن الترمذي ، ج 1 ، ص 354 ، ح 187 و سنن أبي داود ، ج 2 ، ص 6 ، ح 1211 و سنن النسائي ، ج 1 ، ص 315 ، ح 601  و مسند أحمد بن حنبل ، ج 5 ، ص 81 ، ح 3235 و  ص 113 ، ح 3323 و  مسند أبي عوانة ، ج 2 ، ص 353 و سنن البيهقي ، ج 3 ، ص 167 .

ألباني اين روايت را نيز در صحيح سنن أبي داود ، ج 1 ، 224 ، ح 1070 و صحيح سنن النسائي ، ج 1 ، ص 130 ، ح 586 و در إرواء الغليل ، ج 3 ، ص 34 ، ح 579 تصحيح كرده است .

اين نشان مي‌دهد كه رسول  گرامي اسلام صلي الله عليه وآله وسلم تمامي اين مسائل را پيش بيني كرده بوده و به فكر امت خود بوده است . وقتي بشود نماز را در سه وقت بخوانيم ، چه ضرورتي وجود دارد كه به مردم سخت بگيريم و با اين كار جوانان مسلمان را به هر چه نماز و عبادت است ،‌ بدبين و دلسرد كنيم .

البته همان‌طور كه پيش از اين گفتيم ، اگر كسي بتواند در پنج وقت بخواند مشكلي ندارد و شايد ثواب بيشتري هم ببرد ؛ ولي خواندن در سه وقت نيز اشكالي ندارد .

چندين روايت ديگر نيز در صحيح  مسلم و ديگر كتب اهل سنت وجود دارد كه نظر ما را تأييد مي‌كند كه به همين اندازه بسنده مي‌كنيم .

موفق باشيد

برداشت از: ستاد اقامه نماز

راز آیه "ایاك نعبد و ایاك نستعین" در نماز

چرا در آیه "ایاك نعبد و ایاك نستعین" نون جمع آمده است؟

مفسران در این كه آیه شریفه "ایاك نعبد و ایاك نستعین" «متكلم به» نون جمع است و نمازگزار، در مقام فروتنى و شكستگى؛ چند وجه آورده‌اند، و نیكوترین آنها اینست كه: امام رازى در تفسیر كبیر آورده است. و خلاصه آن چنین است كه:

در شریعت مطهر "اسلام" كسى كه چند جنس گوناگون را در یك معامله بفروشد، و برخى از آنها معیوب باشد، مشترى مى‌تواند، یا همه آنها را بخرد، و یا همه آنها را پس بدهد .اما اختیار ندارد كه معیوب‌ها را پس بدهد و بى عیب‌ها را بردارد و در این مورد، چون نمازگزارى بیند كه عبادت او معیوب و ناقض است، آن را به تنهایى به پیشگاه پروردگار عرضه نمى‌كند، بلكه آن را به انضمام عبادت همه عبادت كنندگان: از انبیا و اولیا و نیكان ضمن یك معامله عرضه مى‌دارد. بدان امید، كه عبادت او در این ضمن پذیرفته شود. زیرا كه تمامى آن عبادات رد نمى‌شود. زیرا هرگاه، برخى پذیرفته شوند، برخى پذیرفته نشوند. پذیرفتن سالم و نپذیرفتن معیوب، تبعیض در یك صفقه (عقد ربیع) است و این، موردى است كه پروردگار، بندگان خویش را از آن، باز داشته است . پس، چگونه شایسته كرم پروردگارى اوست؟ او راهى جز پذیرش همه در پیش ندارد و مراد حاصل است .

منبع:

كشكول شیخ بهایی، دفتر اول، با تصرف .

برداشت از: سایت فرهنگی تبیان

تاریخچه پیدایش نماز

# نماز از چه زمانى به وجود آمد؟ آیا از اول خلقت بر انسان واجب بوده یا تنها مسلمانان مأمور به آن بوده‌اند، اگر وجود داشته كیفیت و كمیت آن چگونه بوده است؟

 یكى از چیزهایى كه همه پیامبران الهى به آن دعوت مى‌كردند «پرستش خداوند» است. قرآن كریم از زبان پیامبران نقل مى‌كند كه به امّت‌هایشان مى‌گفتند:

«اعبدوالله؛ خدا را پرستش كنید» (مائده، آیه72 و 117؛ اعراف، آیه59 و 65 و 73 و 85؛ هود، آیه50 و 61 و 84 و...)

اصل عبادت و پرستش خداوند در همه شریعت‌هاى الهى وجود داشته، ولى شكل و كیفیت آن متفاوت بود.

از قرآن ‌كریم استفاده مى‌شود كه ‌نماز در امّت‌هاى پیشین هم بوده است؛ همه پیامبران از حضرت آدم تا حضرت خاتم نماز مى خواندند،اما از چگونگى آن اطلاع دقیقى در دست نیست.

خداوند متعال خطاب به حضرت موسى علیه السلام مى‌فرماید: « إنّنى أنا اللَّه لآ إلـهَ إلاّ أنا فاعبدنى و أقم الصّلوة لذكرى؛ من «الله» هستم، معبودى جز من نیست؛ مرا بپرست و نماز را براى یاد من بر پادار» (طه/14)

هم‌چنین قرآن كریم به نقل از حضرت عیسى علیه السلام مى‌فرماید:

«و جعلنِى مبارَكًا أینَ ما كُنتُ و أوصَانى بالصّلوة و الزَّكوة مادُمتُ حیًّا؛ و مرا وجودى پر بركت قرار داده، در هر كجا باشم و [خداوند] مرا به نماز و زكات توصیه كرده مادامى كه زنده‌ام» (مریم/31)

از این آیات شریف روشن مى‌شود كه نماز در مكتب دو پیامبر بزرگ الهى ـ موسى و عیسى علیهما السلام ـ وجود داشته همان‌گونه كه در مكتب دیگر پیامبران بوده است، چنان‌كه درباره حضرت شعیب علیه السلام آمده است:

«قالوا یا شعیب أصلوتكَ تأمرك أن نَّترك ما یعبد ءابآؤنآ؛ گفتند: اى شعیب! آیا نمازت به تو دستور مى‌دهد كه آنچه را پدرانمان مى‌پرستیدند، ترك كنیم...» (هود/87)

زرتشتیان، پنج نماز دارند كه در هنگام طلوع آفتاب و ظهر و عصر و اوّل شب و هنگام خواب، بپا مى‌دارند. یهودیان در ساعت سوم و ششم و نهم روز و اوّل و آخر شب و هنگام تناول غذا، دعاهایى دارند. مسیحیان، روز یك‌شنبه و برخى روز شنبه در كلیسا جلسه دعاى دسته‌جمعى تشكیل مى‌دهند.

كیفیت و كمیت نماز در شریعت اسلام با شرایع پیشین متفاوت است، لكن در بیشتر آن آیین‌ها، سجده‌ جزیى از این عبادت محسوب مى‌شود.

علاوه بر تشریع نماز در ادیان الهى، بت‌پرستان نیز در برابر بت‌هایشان، وِردهایى مى‌خوانده‌اند. اعراب جاهلى هم در مقابل كعبه مى‌ایستادند و با كف‌زدن و صوت‌ كشیدن اظهار عبادت مى‌كردند:

«وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِندَ الْبَیْتِ إِلاَّ مُكَآءً وَتَصْدِیَةً؛ و نماز و دعاى آنان نزد آن خانه جز سوت كشیدن و كف زدن نیست» (انفال/35)

نتیجه آن که اصل نماز و عبادت در تمامی ادیان الهی وجود داشته ولی کیفیت و کمیت نماز در دین اسلام با ادیان گذشته تفاوتهای دارد که علت اساسی آن تحریفاتی است که در بسیاری از ادیان سابق صورت گرفته است. 

منبع: کتاب پرسمان قرآنی، بااندکی تصرف.

برداشت از: سایت فرهنگی تبیان

نماز فرشته ها

 آیا فرشتگان هم نماز مى‌خوانند؟

در این كه فرشتگان خداوند متعال را تسبیح و تقدیس مى‌كنند جاى هیچ تردید نیست؛ برخى آیات قرآن كه به تسبیح فرشتگان اشاره فرموده، عبارت است:

1- «وَ‌إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَـئِكَةِ... وَ‌نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ وَ‌نُقَدِّسُ لَكَ...؛ به خاطر بیاور، هنگامى كه پروردگارت به فرشتگان گفت: ... ما تسبیح و حمد تو را به جا مى‌آوریم و تو را تقدیس مى‌كنیم.» (بقره/30)

2- « لاَ‌یَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَلاَ‌یَسْتَحْسِرُونَ * یُسَبِّحُونَ الَّیْلَ وَ‌النَّهَارَ لاَ‌یَفْتُرُونَ؛ فرشتگان، هیچ گاه از عبادتش استكبار نمى ورزند و هرگز خسته نمى‌شوند، شب و روز را تسبیح مى‌گویند و سست نمى‌گردند.» (انبیاء/19و20)

3- « وَالْمَلَـئِكَةُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ و...؛ فرشتگان، پیوسته تسبیح و حمد پروردگارشان را به جا مى‌آورند.» (شوری/5)

از ابن عباس و ابن مسعود نقل شده است كه «تسبیح» فرشتگان، به معناى نماز خواندن آنهاست.

رسول‌اكرم صلى الله علیه وآله به ابوذر فرمود:

«اى ابوذر، هر گاه بنده‌اى وضو بسازد یا تیمم كند، سپس اذان و اقامه بگوید و نماز بخواند، خدا فرشتگان را امر مى‌كند كه پشت سر او صفى تشكیل دهند كه دو طرف آن دیده نشود و به نماز او اقتدا نمایند و به دعاى او آمین گویند.» (وسایل الشیعة، ج5، ص381)

منبع: کتاب پرسمان قرآنی، بااندکی تصرف.

برداشت از: سایت فرهنگی تبیان

همراه با احکام روزه (18)

سلسله مطالب همراه با احکام روزه، به بررسی احکام مربوط به روزه می پردازد. بیشتر مسایل به صورت پرسش و پاسخ و به ترتیب مناسبتهای ماه رمضان طرح می گردد. در این سلسله مباحث احکامی که مورد اتفاق نظر همه مراجع عظام تقلید است؛ مطرح می شود.

* * * * *

# شک در قضاکردن روزه

پرسش:

كسى كه نمى‏داند روزه‏هایى كه در ایام جوانى خورده، قبل از هنگام بلوغ بوده یا نه؛ آیا قضاى آنها واجب است؟

پاسخ:

همه مراجع: اگر نمى‏داند، چیزى بر عهده او نیست. (1)

# قضا شدن نماز

پرسش:

اگر نماز شخص روزه‏دار قضا شود، آیا روزه‏اش صحیح است؟

پاسخ:

همه مراجع: آرى، روزه‏اش صحیح است و باید نمازش را قضا كند.

# روزه قضاشده پدر

پرسش:

اگر پسر بزرگ‏تر شك داشته باشد از پدرش روزه قضا مانده یا خیر، تكلیف او چیست؟

پاسخ:

همه مراجع: در فرض یاد شده، چیزى بر پسر بزرگ‏تر نیست. (2)

# کوتاهی پسربزرگتر در قضای روزه پدر

پرسش:

اگر پسر بزرگ‏تر خانواده روزه‏هاى پدر را قضا نكند، آیا بر سایر پسران تكلیفى هست؟

پاسخ:

همه مراجع: خیر، بر سایر پسران تكلیفى نیست. (3)

پی نوشتها:

1-امام، استفتاءات، ج 1، روزه، س 38.

2-توضیح المسائل مراجع، مسئله 1391 .

3-توضیح المسائل مراجع، مسئله 1398.

برداشت از: سایت فرهنگی تبیان

قبله كسانى كه در ماه فرود مى آيند كجاست؟

سؤال:

قبله كسانى كه در ماه فرود مى آيند كجاست؟

پاسخ:

ماه سيّاره اى است كه به دور زمين در حال حركت است و حجم آن 141 زمين مى باشد.(1) همان طور كه ماه براى ما خاكيان طلوع و غروب دارد، همچنين كره زمين براى مه نوردان و ساكنان آينده ماه طلوع و غروب دارد; گاهى قسمتى يا همه آن پيداست و گاهى از آن اثرى نيست.

بنابراين هنگام طلوع زمين، مجموع كره خاكى قبله كسانى است كه در ماه نماز مى گزارند و همين كه برابر كره زمين بايستند (يا در برابر خطى كه عمود بر كعبه از دو طرف زمين مى گذرد قرار گيرند) در واقع مقابل كعبه ايستاده اند و استقبال كعبه كه شرط صحّت نماز است تحقّق مى پذيرد.

ولى هنگامى كه زمين از ديدگاه ماه نشينان پنهان و به اصطلاح در حال غروب باشد، طرز استقبال كعبه به اين است كه محلّ تقريبى زمين در پشت افق ماه در نظر گرفته شود و به سوى خطى كه عمود بر كعبه در دو طرف زمين در آسمان امتداد دارد بايستند.

نكته اى كه حتماً بايد به آن توجّه داشت اين است كه قبله تنها خود خانه كعبه نيست، بلكه امتداد آن از دو طرف پايين و بالا - در آسمان - نيز قبله است; يعنى هر كس به سوى خطّى كه بر كعبه عمود است و از آن مى گذرد بايستند رو به جانب قبله ايستاده و با توجّه به اين مسأله، قبله ماه نشينان در هنگامى كه زمين در پشت افق ماه قرار گرفته است روشن مى گردد.

1. حجم ماه 12 ميليارد كيلومتر مكعب است.

برداشت از: وبلاگ پیامبر امید

سجده سهو

سؤال: سجده سهو چیست؟

پاسخ: برای سه چیز بعد از سلام نماز ، باید دو سجده سهو بجا آورد:
اوّل: سخن گفتن در بین نماز به صورت غیر عمد .
دوّم: فراموشی یک سجده .
سوّم: در نماز چهار رکعتی بعد از سجده دوم شک شود که چهار رکعت خوانده شده یا پنج رکعت .
توجه : در دو مورد دیگر هم احتیاط واجب آن است که سجده سهو بجا بیآورید :
اوّل: در جائی که نباید نماز را سلام داد مثلاً نماز گزار در رکعت دوم نماز چهار رکعتی سهواً سلام بدهد.
دوّم: آنکه تشهد را فراموش کند.
اگر نمازگزار اشتباهاً یا به خیال این که نماز تمام شده حرف بزند باید دو سجده سهو بجا آورد .
برای حرفی که از آه کشیدن و سرفه پیدا می شود سجده سهو واجب نیست ولی اگر مثلاً سهواً آخ یا آه گفته شود باید سجده سهو بجا آورد.
اگر چیزی را که غلط خوانده دوباره به طور صحیح بخواند ، برای دوباره خواندنِ آن ، سجده سهو واجب نیست.
اگر در نماز سهواً مدتی حرف زده شود و تمام آن یک مرتبه حساب شود ، دو سجده سهو بعد از سلام نماز برای تمام آنها کافی است.
اگر سهواً تسبیحات اربعه ترک شود یا بیشتر و یا کمتر از سه مرتبه گفته شود احتیاط مستحب آن است که بعد از نماز دو سجده سهو بجا آورد.
اگر در جائی که نباید سلام نماز را بگوید سهواً بگوید: « السلام علینا و علی عبادالله الصالحین » یا بگوید: « السلام علیکم و رحمة الله و برکاته » باید دو سجده سهو انجام دهد ولی اگر اشتباهاً مقداری از این دو سلام را بگوید یا بگوید: « السّلام علیک أیّها النّبی ورحمة الله وبرکاته » احتیاط مستحب آن است که دو سجده سهو بجا آورد.
توجه : اگر سجده سهو را بعد از سلام نماز عمداً بجا نیاورد معصیت کرده و واجب است هرچه زودتر آن را انجام دهد و چنانچه سهواً بجا نیاورد هر وقت یادش آمد باید فوراً انجام دهد و لازم نیست نماز را دوباره بخواند.

سجده بر مهر

# چرا بر مهر سجده مي كنيم؟

عده ای فكر می كنند كه شيعه بت پرست است چون بر مهر سجده مي كند ، البته آنها اگر دقت كنند اين حرف را نمی زنند.

بت پرست هيچ گاه بر بت خود سجده نمی كند بلكه برای بت سجده مي كند. ولي ما بر مهر سجده می كنيم نه برای مهر پس ما هرگز براي مهر سجده نمي كنيم. البته دشمنان ما از نادانی و عدم دقت مردم سوء استفاده نموده و سجده بر مهر را به عنوان سجده برای مهر مطرح مي كنند... « يضلوا عن سبيل الله » « فذرهم وما يفترون » چون در قيامت بايد پاسخگوی گمراه نمودن مردم باشند. به هر حال سجده بر مهر پيروی از سنت پيامبر « صلی الله علیه و اله و سلم » است زيرا خود ايشان بر زمين سجده مي كردند و مي فرمودند: «جعلت لي الارض مسجدا و طهورا » و كجا پيامبر ما بر فرش يا موكت يا موزاييک سجده مي كردند!؟

حال ما از سنت پيامبر پيروي مي كنيم يا آن دروغگويان؟!؟ والله احكم الحاكمين

سؤال: در هنگام وضو ، ريختن آب غير وضو بر روی دست چه حکمی دارد؟
جواب: مانع ندارد، و مى‌تواند به قصد وضو با آن آب، موضع را بشويد. آنچه اشکال دارد اين است که با آب غير وضو مسح کشيده شود.

                                                        سوالات مربوط به واجبات

# چرا از میان نمازهای شبانه روزی فقط نماز صبح ثوابش دو برابر است؟

امام صادق(ع) می فرمایند:

چون خداوند می فرمایند: "ان القرآن الفجر کان مشهوداَ" یعنی: نماز صبح را فرشته روز و فرشته شب، هر دو مشاهده می کنند. پس هر گاه بنده، نماز صبح را با طلوع فجر بخواند دو مرتبه برای او (پاداش) نوشته می شود، هم فرشته صبح مینویسد و هم فرشته شب.(1)

# چرا باید جواب سلام را بلند داد؟

امام صادق(ع) می فرمایند: باید جواب سلام را بلند گفت تا سلام کننده نگوید که سلام کردم و به آن جواب نگفتند(2)

# چرا "سلام نماز" در آخر آمده است و حال اینکه در غیر نماز دستور رسیده که اول سلام کنند؟

چند جواب دارد: 1- چون نماز معراج مؤمن است لذا در آخر نماز چون از معراج بر می گردد اول به نبی اکرم(ص) و بعد به صالحان و بعد به دیگران سلام می کند.

2- در عرب رسم است که موقع خداحافظی و وداع به همدیگر سلام می دهند چنان که در روز عاشورا امام حسین (ع) هنگام خداحافظی فرمودند "یا زینب یا رقیه یا سکینه یا رباب علیکن منی السلام" و حضرت علی اکبر موقع شهادت خطاب به پدر فرمودند "یا ابتا علیک منی السلام" و به این، سلام تودیع می گویند.

3- سلام به معنی امان است و امام صادق(ع) می فرمایند: این نماز ، نمازگزار را در دنیا از بدی ها و شر در امان می دارد.

# چرا بعضی از نمازهای پنج گانه دو رکعت و بعضی سه رکعت و بعضی چهار رکعتی است؟

روایت است از امام صادق(ع) که اول نماز دو رکعتی بوده است و نماز صبح بر حال خود باقی ماند و چون حضرت زهرا در وقت نماز مغرب به دنیا آمدند به شکرانه آن یک رکعت به نماز دو رکعتی مغرب اضافه شد و سه رکعتی شد و به نماز ظهر و عصر و عشاء طبق مصلحت پیامبر به هر کدام دو رکعت اضافه کردند.(3)

_________________________________________________

منابع

1- نکته های نورانی حسین دیلمی ص 125

2- مصابح الشریعه ص 199

3 من لا یحضره الفیه ج1 ص 289